มองพม่าใหม่ผ่านภาษา(1)

208085

ในฐานะที่ได้รับมอบหมายจากราช บัณฑิตยสถานให้เป็นประธานคณะกรรมการวิชาการ 2 ชุด คือ คณะกรรมการจัดทำหลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาพม่า กับ คณะกรรมการเฉพาะกิจจัดทำเนื้อหาด้านภาษาและวัฒนธรรมอาเซียน จึงมีโอกาสได้พบมิตรทางวิชาการจากพม่าถึง 3 คน คือ อาจารย์ Thuza Nwe จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง อาจารย์ Than Than Myint จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ อาจารย์ Nyi Nyi Pe จากมหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

เมื่อช่วงสงกรานต์ที่ผ่านมา อาจารย์ Than Than Myint ได้เดินทางกลับไปเยี่ยมบ้าน และได้มีเมตตาเชื้อเชิญให้ไปเยือนพม่า เพื่อเธอจะได้มีโอกาสดูแลนำเที่ยวให้ได้อย่างเต็มที่ ประธานกับรองประธานคณะกรรมการฯ ก็เลยถือโอกาสโดดประชุมไปเที่ยว เอ๊ย ไปดูงานกันที่พม่าสัก 3 คืน 4 วัน

ได้กล่าวไว้ตั้งแต่ต้นแล้วว่า จะ “มองพม่าใหม่ผ่านภาษา” ก็จะขอเริ่มด้วยชื่อประเทศนี่แหละ คงจะมีการอธิบายกันไปมากมายแล้วว่า ทำไมรัฐบาลพม่าจึงขอเปลี่ยนชื่อ “ภาษาอังกฤษ” หรือชื่อที่เขียนด้วยอักษรโรมันจาก Burma มาเป็น Myanmar โปรดสังเกตว่า ไม่ว่าเขาจะเถียงกันอย่างไร ชื่อทางการตามที่ราชบัณฑิตยสถานประกาศก็ยังคงเป็น “พม่า” อย่างเดิม เช่นเดียวกับที่ไม่ได้เปลี่ยนชื่อประเทศจีน ญี่ปุ่น เกาหลี ไปตามชื่อที่ปรากฏในภาษาอังกฤษ

ที่อยากจะกล่าวถึงก็คือชื่อ Myanmar ที่คนไทยพากันเขียนทับศัพท์ว่า “เมียนมาร์” โดยใส่เครื่องหมายทัณฑฆาตที่ตัว ร เรือ ให้เป็น ร การันต์ นี่แหละ นี่เป็นการเขียนโดยถือว่า Myanmar เป็น “ภาษาอังกฤษ” จึงทับศัพท์ตามแบบภาษาอังกฤษ แต่ตามหลักเกณฑ์การถอดอักษรพม่าเป็นอักษรโรมันตามประกาศของกระทรวงศึกษาธิการพม่านั้น กำหนดให้ a แทนเสียงอะ ส่วน ar แทนเสียงอา ตัว r ไม่ใช่ตัวสะกด เพราะตามระบบเสียงในภาษาพม่าคำทุกพยางค์จะออกเสียงเป็นพยางค์เปิดหรือไม่มีตัวสะกด ยกเว้นเสียง ง [ng] และ น [n] ที่ไม่ได้ออกเต็มเสียงแบบภาษาไทย เมื่อคนไทยฟังไม่ถนัดว่าเป็น น หรือ ง ก็เลยตัดสินใจใช้ ง แทนเป็นส่วนใหญ่ เช่น Yangon ที่เรา “ลากเข้าความ” เรียกว่า “ย่างกุ้ง” แต่พม่าออกเสียงว่า [ยาน-โกน] เมืองนี้เดิมชื่อ Dagon ที่พม่าออกเสียงว่า [ดะโกน] แต่ไทยเรียกว่า “ตะเกิง” “ตะโถ่ง” หรือ “ดากอง” Sagaing ที่เราเรียกว่า “สะกาย” หรือที่โบราณเรียกว่า “สะแคง” พม่าออกเสียงว่า [ซะ-ไกง์]อย่างไรก็ตาม การถอดอักษรพม่าเป็นอักษรโรมันนั้นก็เหมือนกับภาษาไทยคือ สับสนอลหม่านพอ ๆ กัน ในเมืองไทยเรามีทั้งแบบของรัชกาลที่ ๖ เมื่อครั้งที่พระราชทานนามสกุล ซึ่งเป็นการถอดตามภาษาบาลีสันสกฤต เรามีทั้งแบบของราชบัณฑิตยสถานที่พยายามถ่ายทอดเสียงให้เป็นระบบ ซึ่งก็ยังมีหลายคนไม่พอใจ เรามีทั้งแบบคาราโอเกะหรือการถอดเสียงเลียนแบบภาษาอังกฤษ ซึ่งได้รับความนิยมมาก แต่ไม่เป็นระบบ

คำว่า Myanmar ที่ปรากฏตามสถานที่เก่า ๆ บางแห่งก็ไม่มีตัว r ซึ่งทำให้คนไม่รู้ภาษาพม่าแยกไม่ออกว่าเป็นเสียงยาวหรือเสียงสั้น เช่นเดียวกับที่คนไทยเห็นคำว่า Decha ก็เดาไม่ออกว่าเป็น “เดชะ” หรือ “เดชา” คงเป็นด้วยเหตุนี้กระทรวงศึกษาธิการพม่าจึงกำหนดการเขียนแสดงเสียงสั้นยาวให้แตกต่างกันเสีย แต่ก็ยังสับสนอลหม่านอยู่ดี เพราะมีทั้งที่เขียนแบบกระทรวงฯ แบบเลียนเสียงภาษาอังกฤษ (เหมือนคาราโอเกะของเรา) และแบบที่อังกฤษตั้งให้ ตัวอย่าง เช่น แม่น้ำ อิรวดี ที่คนไทยรู้จักนั้น ฝรั่งเรียกว่า Irrawaddy พม่าถอดอักษรจากภาษาของตนมาเป็น Ayeyawadi บ้าง Ayeyarwadi บ้าง โดยออกเสียงว่า [เอยาวะดี] ข้อที่น่าสังเกตก็คือ ในเอกสาร ISO/FDIS 3166-1 ซึ่งกำหนดชื่อประเทศทั้งในภาษาอังกฤษและภาษาท้องถิ่น ประเทศพม่ากำหนดให้ Myanmar เป็นชื่อในภาษาอังกฤษ แต่กำหนดให้ Myanma เป็นชื่อในภาษาท้องถิ่น เช่นเดียวกับที่ประเทศไทยกำหนดชื่อในภาษาอังกฤษว่า Thailand แต่กำหนดชื่อในภาษาท้องถิ่นว่า Prathet Thai

ชื่อเมืองหลวงใหม่ก็เขียนกันเป็น 2 อย่าง ว่า Naypyitaw บ้าง Naypyidaw บ้าง แต่ไม่ว่าจะเขียนด้วย ตัว t หรือตัว d เขาก็ออกเสียงว่า [เน-ปยีดอ] เหมือนกัน “ปยี” นั้นคือเสียงควบกล้ำ ป กับ ย ซึ่งไม่มีในภาษาไทย ตัว t นั้นเมื่อปรากฏอยู่ระหว่างสระจะเปลี่ยนเสียงเป็นเสียง ด ส่วน aw แทนเสียง [ออ] คำนี้จึงไม่มี “ว์” เช่นเดียวกับที่ไม่มี “ร์” ในคำ
Myanmar

อาจจะมีคนสงสัยว่าทำไมชื่อที่เขียนในเรื่องนี้จึงไม่มีการระบุเสียงวรรณยุกต์ ทั้ง ๆ ที่ภาษาพม่าเป็นภาษาที่มีเสียงวรรณยุกต์ 3 ระดับ โดยใช้เครื่องหมายกำกับท้ายพยางค์ ซึ่งต่างจากภาษาไทยที่ใช้เครื่องหมายวรรณยุกต์กำกับบนพยัญชนะต้นหรือสระ ดังนี้

-ระดับเสียงต่ำ (ประมาณเสียงเอกของไทย) ใช้เครื่องหมายจุดเล็กกำกับข้างใต้

-ระดับเสียงสูงยาว (ประมาณเสียงโทของไทย) ใช้เครื่องหมายสองจุดเล็กกำกับ

ข้างหลัง

-ระดับเสียงกลาง ไม่แสดงรูป

ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะการทับศัพท์จากอักษรโรมัน (A ถึง Z) ไม่สามารถทำได้ เนื่องจากไม่มีเครื่องหมายใด ๆ ที่ระบุเสียงวรรณยุกต์ ไม่เหมือนกับตัว Pinyin ในภาษาจีน หรือตัวอักษรภาษาเวียดนามปัจจุบันซึ่งมีเครื่องหมายบอกวรรณยุกต์อย่างชัดเจน การระบุเสียงวรรณยุกต์ของภาษาพม่าทำได้ประการเดียวคือต้องถอดจากตัวพม่า ตัวอย่าง เช่น ชื่ออดีตเลขาธิการสหประชาชาติที่เราเขียนว่า “อูถั่น” นั้น เป็นการถอดจากอักษรโรมันว่า Uthant แต่ชื่อนี้ภาษาพม่าพยางค์แรกมีเครื่องหมายสองจุดกำกับ ระบุว่าเป็นเสียงคล้ายเสียงโทในภาษาไทย ส่วนพยางค์หลังมีเครื่องหมายจุดเล็กกำกับอยู่ข้างใต้ ระบุว่าเป็นเสียงคล้ายเสียงเอกในภาษาไทย คำนี้เมื่อทับศัพท์จากอักษรพม่าจะได้ว่า “อู้ตั่น” (ดูภาพประกอบ) ส่วนชื่อของประธานาธิบดี Thein Sein นั้น ที่พยางค์แรกในตัวอักษรพม่ามีเครื่องหมายสองจุดกำกับระบุว่าเป็นเสียงคล้ายเสียงโทในภาษาไทยเช่นกัน ชื่อนี้ควรทับศัพท์ว่า “เต้นเซน” แต่ทำไมจึงกลายเป็น “เต็งเส่ง” ไปได้ก็ไม่ทราบ

เมื่อพูดถึงภาษาพม่าแล้วก็ต้องพูดถึงภาษาไทยในพม่าบ้าง เชื่อไหมว่ามีคนพม่าที่พูดภาษาไทยได้มากมาย เนื่องจากบุคคลเหล่านี้เคยมาทำงานในประเทศไทย ตามสถานที่ท่องเที่ยวทุกแห่งจะมีคนพม่าเข้ามาทักทายหรือขายของให้แก่นักท่องเที่ยวชาวไทย แหล่งขายของที่นักท่องเที่ยวในย่างกุ้งรู้จักกันดีคือ ตลาด Bogyokaungsan [โบโจะอองซาน]
ซึ่งตั้งชื่อให้เป็นเกียรติแก่นายพลอองซาน พ่อของอองซานซูจี คนไทยเรียกว่า “ตลาดโบโจ๊กอองซาน” ตลาดนี้เดิมมีชื่อว่า Scott Market ตามชื่อของผู้สร้างเมื่อ พ.ศ. 2469 ที่นี่รับทั้งเงินพม่า เงินไทย แถมยังมีป้ายโฆษณาเป็นภาษาไทยอีกด้วย ขณะนี้พม่ามีคนพูดได้ 3 ภาษาพร้อมแล้ว คือ พม่า อังกฤษ และไทย ลองคิดดูก็แล้วกันว่า เมื่อโครงการเขตเศรษฐกิจพิเศษทวาย (หรือ Dawae ดะแว ในภาษาพม่า และ Tavoy ในภาษาอังกฤษ) เปิดรับคนทำงาน ใครจะได้งานทำก่อน

พม่าเตรียมตัวรับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นใน พ.ศ. 2558 ไว้แล้ว ในแง่โครงสร้างพื้นฐานนั้นไม่ต้องพูดถึง แต่ที่น่าสนใจทางด้านภาษาก็คือ รถแท็กซี่รุ่นใหม่ของเขาติดป้ายทะเบียนเป็นอักษรโรมันแล้วตามด้วยเลขอารบิก เช่น AA -1515 แสดงว่าต้องการสื่อสารกับชาวโลกอย่างเต็มที่.

นิตยา กาญจนะวรรณ

Credit : http://www.dailynews.co.th/education/208085

Tags:

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: